fbpx

Czym jest ta popularna obecnie SIŁA WYŻSZA?

W chwili obecnej nie ma branży, która nie zostałaby dotknięta skutkami epidemii. W zasadzie problemy dopiero się rozpoczną, bo ten okres jest stosunkowo krótki. Już słyszymy o zamkniętych restauracjach, hotelach, odwołanych imprezach zorganizowanych, zamkniętymi usługami, brakami dostaw materiałowych do wykonywania produkcji itd. Za chwile pojawią się problemy ze świadczeniami wzajemnymi – płatnościami wzajemnymi za zamówione towary, zamówioną usługę.

Nie zajmujemy się w tej relacji powinnościami wobec państwa – powinnościami podatkowymi, składkowymi oraz powinnościami wobec pracowników – tym zajmiemy się w oddzielnym materiale – już w przyszłym tygodniu specjalny materiał z udziałem gościa dotyczący pomocy jakiej udzielić ma nam Państwo oraz samorządy – akurat trwają pracę nad pakietem pomocowym – tarczą antykryzysową – także będziemy mam nadzieje mieli już dla Państwa konkretne informacje i analizę tych zapisów w przyszłym tygodniu

Przechodząc do dzisiejszego tematu – podstawowym pytaniem kierowanym do nas w tych dniach jest pytanie/zagadnienie – jak dalej mam realizować moją umowę z klientem, kontrahentem? Czy mam oddać otrzymaną już zapłatę czy zaliczkę za zamówiony towar lub usługę? czy mogę zerwać umowę powołując się na okoliczności epidemii? Co to jest siła wyższa?

Odpowiedź jest złożona i zależy od konkretnego przypadku. Specyfika działania każdego przedsiębiorcy powoduje, że na każde pytanie winien on odpowiedzieć indywidualnie – tzn. czy jestem w stanie dalej prowadzić działalność? czy jestem w stanie dostarczyć towar lub usługę teraz lub w czasie późniejszym? czy jestem w stanie porozumieć się z klientem , kontrahentem odnośnie sposobu dostawy lub jego terminu? czy jestem w stanie dogadać się z klientem, kontrahentem odnośnie zakończenia współpracy, tak, aby każda strona była zadowolona i nie była pokrzywdzona przy uwzględnieniu tych nadzwyczajnych okoliczności?

Owszem istnieją instytucje prawne, które regulują stosunki właśnie w takich chwilach, ale przypominamy, że spory prawne w obecnej sytuacji polegać będą znacznym utrudnieniom jeśli chodzi o pomoc i reakcję sądów, które tak jak wiele instytucji pracuję, ale w zasadzie nie wykonują podstawowej działalności w zakresie rozstrzygania sporów. skierowanie sporu do sądu rozstrzygnięte będzie za pewien okres czasu – długi okres.

Dlatego my zachęcamy do wzajemnego kontaktu obu stron stosunku umownego i ustalenie indywidualnych realizacji umowy przy uwzględnieniu właśnie tego nadzwyczajnego okresu oraz słusznego interesu każdej strony przy uwzględnieniu tych informacji, które chcemy Państwo przekazać :

Czym jest ta popularna obecnie SIŁA WYŻSZA i jaki jest jej wpływ na umowy wzajemne?

a) Kodeksowo – Umowa wzajemna to taka umowa gdy obie strony zobowiązują się w taki sposób, że świadczenie jednej z nich ma być odpowiednikiem świadczenia drugiej. najprostszy przykład – umowa sprzedaży , najmu, dzierżawy, umowa o dzieło, dostawy, umowa o roboty budowlane czyli jedna strona daje coś drugiej stronie w zamian za coś

b) siła wyższa -nie jest pojęciem zdefiniowanym w prawie – posiłkując się orzecznictwem, doktryną, w tym encyklopedyczną pomocą należy wskazać, że ugruntowane jest stanowisko, że siła wyższa jest zdarzeniem o charakterze przypadkowym lub naturalnym (żywiołowym), nie do uniknięcia, takim, nad którym człowiek nie panuje.

Zdarzenia będące siłą wyższą grupowane są w trzy zasadnicze kategorie: katastrofalne działania przyrody (np. niezwykłe mrozy), akty władzy ustawodawczej i wykonawczej (np. wywłaszczenie) oraz niektóre zaburzenia życia zbiorowego (np. zamieszki uliczne) i w tym przypadku mamy mix czyli działanie niejako przyrody – rozumianej jako wirus ,  a w następstwie podjęte przez Państwo działania -zakazy (choćby zamknięcie restauracji itd) i nakazy konkretnego zachowania.

Pojęcie siły wyższej interpretować niezwykle ostrożnie, gdyż jest to daleko idący wyjątek od reguły nakazującej wykonanie zobowiązania zgodnie z jego treścią.

c) Samo niewykonanie umowy z powodu siły wyższej prowadzi do braku odpowiedzialności za powstałe z tego powodu szkody. Oczywiście, o ile istnieje związek miedzy szkodą a siłą wyższą oraz o ile umowa nie reguluje tego inaczej.

Oznacza to co do zasady, brak kar, brak odszkodowań oraz konieczność dokończenia umowy po ustaniu siły wyższej.

Co istotne przepisy nie mówią nic odnośnie wygaśnięcia zobowiązania, prawa do wypowiedzenia umowy czy też jakichkolwiek innych uprawnieniach (ale o tym może natomiast stanowić umowa).

W zasadzie nie ma znaczenia czy umowa zawiera klauzulę siły wyższej. Jeśli nie, stosuje się wówczas przepisy prawa, a więc m.in. zasadę braku odpowiedzialności za szkody. Należy jednak podkreślić, iż w tej sytuacji rozumienie siły wyższej będzie wąskie i ograniczone.

d) Umowa może natomiast taką wąską definicję rozszerzać.

Strony mogą przewidzieć w umowie, iż odpowiedzialność wykonawcy jest rozszerzona również o przypadki siły wyższej.

Często umowy regulują skutki wystąpienia siły wyższej inaczej niż kodeks cywilny. Możliwe jest m.in. wprowadzenie mechanizmu automatycznego rozwiązania umowy czy też prawa jednej z jej stron do jej wypowiedzenia/odstąpienia. O ile nic do umowy nie wpiszemy, strona dotknięta siłą wyższą, co do zasady, będzie zobowiązana dokończyć swoje zobowiązania.

e) Jeżeli umowa zawiera takie klauzule to mają one pierwszeństwo przed ogólnymi zasadami ustawowymi.

Typowa klauzula siły wyższej przewiduje, że strony nie są odpowiedzialne za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy spowodowane siłą wyższą – oznacza to, że w przypadku wystąpienia siły wyższej umowa nadal obowiązuje, lecz strona, która nie wykonała umowy nie jest zobowiązana do zapłaty odszkodowania lub kary umownej.

Jak już mówiłem , klauzule umowne mogą również przewidywać możliwość wygaśnięcia, rozwiązania lub odstąpienia od umowy. Zaznaczono jednocześnie, że jeżeli umowa nie zawiera żadnych zapisów dot. siły wyższej, stosuje się zasady Kodeksu Cywilnego

Należy mieć w tym względzie na uwadze dwa przepisy.

a) Po pierwsze zgodnie z art. 471 „Dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.”.

Zatem, jeśli strona umowy nie może jej wykonać z przyczyn, za które odpowiedzialności nie ponosi, bo na przykład zakład produkcyjny został w całości objęty kwarantanną i nie pracuje, to druga strona nie może z tytułu niewykonania umowy przez właściciela tego zakładu wysuwać względem niego stosownych roszczeń. Natomiast jeśli dany przedsiębiorca może normalnie działać, bo na przykład jego zobowiązanie polega na wykonaniu dzieła, a sam nie jest ani zarażony ani nie jest objęty kwarantanną, to oczywiście nie będzie mógł się powołać na fakt istnienia pandemii uzasadniając niewykonanie przez siebie umowy.

 Każda taka sytuacja będzie musiała być oceniana indywidualnie.

 Jeszcze raz należy jednak przestrzec, że sam fakt istnienia pandemii koronawirusa nie jest wystarczającą przesłanką samą w sobie uzasadniającą niewykonanie umowy.

b) Innym przepisem kodeksu cywilnego, który warto mieć na względzie jest art. 357(1) (tzw. klauzula rebus sic stantibus), w myśl którego „jeżeli z powodu nadzwyczajnej zmiany stosunków spełnienie świadczenia byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami albo groziłoby jednej ze stron rażącą stratą, czego strony nie przewidywały przy zawarciu umowy, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, oznaczyć sposób wykonania zobowiązania, wysokość świadczenia lub nawet orzec o rozwiązaniu umowy. Rozwiązując umowę sąd może w miarę potrzeby orzec o rozliczeniach stron, kierując się zasadami określonymi w zdaniu poprzedzającym.”.

Przepis ten również będzie miał zastosowanie do wielu sytuacji wywołanych epidemią koronawirusa. Aktualna epidemia kwalifikuje się jako nadzwyczajna zmiana stosunków. Jeśli przy okazji w związku z tą nadzwyczajną zmianą stosunków wykonanie zobowiązania umownego byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami albo groziłoby jednej ze stron rażącą stratą, czego strony nie przewidywały przy zawarciu umowy, to wtedy otworzy się droga do skorzystania z dobrodziejstwa analizowanej normy prawnej.

Należy jednak pamiętać, że zastosowanie powyższej instytucji wymaga ingerencji sądu. Aby zatem zmienić wysokość świadczenia lub w ogóle rozwiązać umowę, konieczne będzie wystąpienie ze stosownym wnioskiem do właściwego sądu. a tak jak wspominaliśmy praca sądu w chwili obecnej w kwestii rozstrzygania takich sporów jest mocno ograniczona. ponadto powstaje problem kosztów, które musi w postępowaniu cywilnym ponieść strona, która powoduje inicjacje sporu i ingerencje sądu w stosunek umowny.

Reasumując, w pierwszej kolejności :

1 Przeanalizujmy nasze umowy pod względem zapisów umożliwiających nam odstąpienie od umowy, zapisy związane z siłą wyższą i powinnościami stron w tym zakresie

2 Podejmijmy rozmowy z klientami, kontrahentami po rozeznaniu się w naszej sytuacji faktycznej i analizie umów, zmierzające do wypracowania ugodowego stanowiska z poszanowaniem interesu obu stron (przecież każdą umowę możemy aneksować, zawrzeć porozumienie o zgodnym jej rozwiązaniu, podpisać nową umowę)

3 Przy podpisywaniu nowych umów, zwracajmy szczególną uwagę na zapisy precyzujące obowiązki stron, zasady odstąpienia i rozwiązania umowy, zapisy odnoszącymi się do siły wyższej

4 Nie podejmujmy gwałtownych rozwiązań prowadzących do skonfliktowania stron umowy, na sąd jeszcze przyjdzie czas

5 Zgodnie z zasadami dobrych praktyk w obrocie gospodarczym zadbajmy, aby relacje z klientami i kontrahentami nie ucierpiały , a pozycja i dobra renoma firmy nie zostały zaprzepaszczone przez ten trudny okres, bo przecież kiedyś wrócimy do normalnego funkcjonowania w obrocie i te relacje będą musiały być odbudowane lub podjęte na nowo

Jeżeli macie Państwo wątpliwości co do zapisów w waszych umowach lub takich zapisów nie posiadacie w ogóle, chętnie pomożemy przy analizie umów, jak również spróbujemy pomóc we wszystkich wątpliwościach związanych z tą trudną sytuacją w jakiej znalazł się każdy przedsiębiorca.

To są zasady ogólne, na bieżąco prowadzone są prace rządowe nad pomocą nie tylko dla obywateli, ale również dla przedsiębiorcy, a co z tego wyjdzie to dopiero zobaczymy.

Create your account